فضیلت و آثار دعا از دیدگاه قرآن

خداوند در آیاتی از قرآن کریم براى مخاطبَین  در صورتی که دعایی را در محضر خداوند نداشته باشند ،  هیچ جایگاه و مقامی، قرار نداده ؛ بنابراین ،  فهمیده مى شود كه جایگاه و منزلت انسان در نزد خداوند - جلّ جلاله - به اندازه دعا و ارزش او به قدر اهتمام به مناجات و خواندن اوست .

1- خداوند - جلّ جلاله - مى فرماید :

«قُلْ ما یَعْبَؤُا بِكُمْ رَبّى ، لَوْلا دُعآؤُكُمْ. فَقَدْ كَذَّبْتُمْ، فَسَوْفَ یَكُونُ لِزاماً.»  ¹

بگو: اگر خواندن و دعای شما نباشد پروردگار من به شما اعتنا و عنایتى نكند- شما را قدر و ارزشى ننهد-، [ولى كافران‏] شما [پیامبر و آیات خدا را] تكذیب كردید پس [كیفرتان‏] پیوسته و بر دوام خواهد بود.

خداوند در این آیه شریفه براى مخاطبَین آن هیچ جایگاه و مقامى در صورتى كه دعا نداشته باشد، قرار نداده؛ بنابراین، از این كلام فهمیده مى شود كه جایگاه و منزلت انسان در نزد خداوند - جلّ جلاله - به اندازه دعا و ارزش او به قدر اهتمام به مناجات و عبادت اوست .

شاید كسى اشكال كند بگوید : مراد از دعا در این آیه ، عبادت و پرستش خداوند است ؛ ولى این درست نیست ، بلكه حقّ همانى است كه راویان مورد اعتماد از امامان و سروران ما (علیهم السلام ) روایت كرده اند كه مقصود از دعا در این آیه ، بدون كم و كاست همان دعایى است كه در عرف شرع فهمیده مى شود.

2 - خداوند - جلّ جلاله - مى فرماید: فَلَوْلا إِذْ جآءَهُمْ بَاءْسُنا، تَضَرَّعُوا، وَلكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ. ²

- پس اى كاش هنگامى كه سختى و ناگواریى از سوى ما به آنان مى رسید، تضرّع و زارى مى نمودند، لیكن دل هایشان قساوت پیدا نموده و سنگدل گردیده بودند.

خداوند - جلّ جلاله - در این آیه شریفه هشدار مى دهد كه اگر كافران تضرّع و زارى مى نمودند ، خداوند سختى و ناگوارى و خشم و عذاب و عقاب خویش را از آنان برمى داشت و ناراحتیهاى آنان را برطرف مى نمود.

ملاحظه مى شود كه خداوند نفرمود :

اى كاش وقتى سختى و ناگوارى از ناحیه ما به سوى آنان مى آمد ، نماز مى خواندند یا روزه مى گرفتند یا حجّ به جا مى آوردند یا قرآن قرائت مى نمودند و این خود به صراحت مطلب را براى اهل فهم از برجستگان روشن مى نماید.

3- باز از جمله آیات ، وعده پاكیزه خداوند - جلّ جلاله - است به اینكه :

دعا، كلید رسیدن به آمال و آرزوهاست. آنجا كه مى فرماید: وَ إِذا سَاءَلَكَ عِبادى عَنّى ، فَإِنّى قَریبٌ، اءُجیبُ دَعْوَةَ الدّاعِ إِذا دَعانِ. ³

- و هرگاه كه بندگانم درباره من بپرسند ، بگو : كه من نزدیكم و دعاى هر دعا كننده را هنگامى كه مرا بخواند، اجابت مى كنم .

4 - و نیز در این باره است فرمایش دیگر خداوند - جلَّ جلاله - كه مى فرماید :

اءُدْعُونى اءَسْتَجِبْ لَكُمْ، إِنَّ الَّذینَ یَسْتَكْبِرُوُنَ عَنْ عِبادَتى ، سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرینَ. ⁴

مرا بخوانید تا دعایتان را براى شما اجابت كنم ، براستى كسانى كه از پرستش و عبادت من گردنكشى مى كنند ، با حالت خوارى و ذلّت وارد جهنّم خواهند شد.

خداوند - جلّ جلاله - با این آیه شریفه توجّه مى دهد كه ترك كردن دعا ، استكبار و گردنكشى از پرستش و عبادت او و نیز سبب داخل شدن در آتش جهنّم و عذاب خوار كننده آن است.

از امام صادق (ع) روایت شده كه مراد از عبادتى كه انسان از آن گردنكشى مى نماید در این آیه ، همان دعا است و اینكه هركس با وجود این دستور آن را ترک كند ، از مستكبران و گردنكشان خواهد بود.

5 - تنها بخشى از آیاتى كه ذكر شد، براى عارفان كفایت مى كند و اگر نبود در فضیلت دعا جز فرمایش خداوند - جلّ جلاله - به سرور پیامبران - صلوات اللّه علیه و آله - آنجا كه مى فرماید :

واصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بالْغَداوَةِ وَالْعَشِىِّ، یُریدُونَ وَجْهَهُ، وَلاتَعْدُ عَیْناكَ عنَْهُمْ. ⁵

- و خویشتن را با كسانى كه صبح و شام پروردگارشان را مى خوانند ، در حالى كه تنها خشنودى او را اراده نموده اند، به صبر و شكیبایى وادار كن و مبادا چشمانت را از آنان بردارى.

كفایت مى كرد و این امر بزرگى است ؛ زیرا این خطاب در مقام ستایش و مدح كسانى كه صبح و شام به درگاه پروردگار دعا مى كنند صادر شده و خداوند - جلّ جلاله - به خاطر دعاى آنان در صبح و شام به رسولش (ص) امر فرموده كه پیوسته ملازم آنان بوده و چشمان شریفش را از مصاحبت و همنشینى با ایشان برندارد.

پی نوشت ها  :

1. سوره فرقان آیه 77

2. سوره انعام آیه  43

3. سوره بقره آیه 186

4. سوره غافر آیه 60

5. سوره كهف آیه 28

منبع : جوان امروز